Οριστικός οδηγός για τις ταινίες Stoner: Ιστορία, κουλτούρα και κληρονομιά

Το 1936, το Reefer Madness προειδοποιούσε το κοινό ότι ένα μόνο τσιγαριλίκι μπορούσε να καταστρέψει μια ζωή. Λίγες δεκαετίες αργότερα, οι Cheech και Chong έκαναν το ίδιο φυτό αστείο στο Up in Smoke (1978). Η απόσταση ανάμεσα σε αυτές τις δύο ταινίες λέει πολλά για το πώς έχει αλλάξει η στάση απέναντι στην κάνναβη. Οι stoner ταινίες συχνά απορρίπτονται ως χαζές, αλλά όλες μαζί είναι ένας εκπληκτικά καλός καθρέφτης της εποχής τους. Αυτός ο οδηγός περνά από τους βασικούς τίτλους, από την πρώιμη προπαγάνδα μέχρι τα σύγχρονα καλτ κλασικά, και μένει σε όσα μπορούν πραγματικά να επαληθευτούν: τίτλους, χρονιές κυκλοφορίας, σκηνοθέτες και τις ιστορίες που αφηγούνται οι ταινίες.

Η γέννηση ενός είδους: πρωτοπόροι και πολιτιστικό πλαίσιο

1. Reefer Madness (1936): ο τυχαίος πρόγονος

Σε σκηνοθεσία Louis J. Gasnier, το Reefer Madness γυρίστηκε ως ηθικοπλαστική προειδοποιητική ταινία για νέους που παρασύρονται στη χρήση κάνναβης. Το σύνθημά του ήταν «Tell Your Children». Το κοινό των επόμενων δεκαετιών βρήκε την παράνοιά του τόσο υπερβολική που έγινε αγαπημένη μεταμεσονύκτια ταινία. Το British Film Institute το περιγράφει ως ενημερωτική ταινία της δεκαετίας του 1930 που αργότερα αγκαλιάστηκε ως underground κλασικό. Κατά κάποιον τρόπο, το είδος της stoner κωμωδίας γεννήθηκε από το γέλιο με ταινίες σαν κι αυτή.

2. Up in Smoke (1978): η κωμωδία της αντικουλτούρας

Το Up in Smoke ήταν η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία με πρωταγωνιστές το κωμικό δίδυμο Cheech Marin και Tommy Chong, που είχαν ήδη αποκτήσει κοινό με τους δίσκους τους με stand up. Η καταχώριση του BFI για το Up in Smoke την αναφέρει ως αμερικανική ταινία του 1978 σε σκηνοθεσία Lou Adler. Η πλοκή είναι χαλαρή και χτισμένη γύρω από μια σειρά σκετς, με δύο άνετους φίλους να παραπατούν σε ένα χαοτικό ταξίδι. Η ταινία ήταν εμπορική επιτυχία και έθεσε το πρότυπο για το είδος: συμπαθητικοί τεμπέληδες, λεπτή πλοκή και πολύ χιούμορ που μοιάζει αυτοσχέδιο.

3. Fast Times at Ridgemont High (1982): ο stoner ως δευτερεύων χαρακτήρας

Σε σκηνοθεσία Amy Heckerling, αυτή η κωμωδία για το λύκειο δεν είναι stoner ταινία με την αυστηρή έννοια, αλλά ο σέρφερ Jeff Spicoli του Sean Penn έγινε ένας από τους πιο πολυσυζητημένους stoner χαρακτήρες στην ιστορία του κινηματογράφου. Έδειξε ότι ένας χαλαρός stoner μπορεί να κλέψει την παράσταση σε μια mainstream εφηβική ταινία.

4. Dazed and Confused (1993): η νοσταλγία ως εξέγερση

Σε σενάριο και σκηνοθεσία Richard Linklater, το Dazed and Confused ακολουθεί μια παρέα εφήβων στο Τέξας την τελευταία μέρα του σχολείου το 1976. Η σελίδα του BFI για το Dazed and Confused την αναφέρει ως αμερικανική παραγωγή του 1993. Στο πολυπρόσωπο καστ περιλαμβάνονται οι Matthew McConaughey, Ben Affleck και Milla Jovovich, αρκετοί από αυτούς στην αρχή της καριέρας τους. Αντί για μεγάλη πλοκή, η ταινία αποτυπώνει μια διάθεση: βόλτες με το αμάξι, πάρτι, κλασικό ροκ και την αίσθηση ότι το καλοκαίρι μπορεί να κρατήσει για πάντα. Η χαλαρή δομή της, σαν να κάνεις παρέα με τους ήρωες, είναι μεγάλο μέρος του λόγου που βλέπεται ακόμη και σήμερα.

Ο καλτ κανόνας: ταινίες που άλλαξαν την αφήγηση

1. Friday (1995): μια μέρα στη γειτονιά

Σε σκηνοθεσία F. Gary Gray και σενάριο του Ice Cube και του DJ Pooh, το Friday έχει πρωταγωνιστές τον Ice Cube και τον Chris Tucker ως δύο φίλους που περνούν μία μόνο μέρα στη βεράντα στο South Central του Λος Άντζελες. Έφερε μια νέα φωνή και ένα νέο σκηνικό στο είδος και έγινε καλτ αγαπημένη, με αρκετά σίκουελ.

2. The Big Lebowski (1998): stoner νουάρ

Σε σενάριο και σκηνοθεσία Joel και Ethan Coen, το The Big Lebowski ρίχνει τον χαλαρό «Dude» του Jeff Bridges σε μια μπερδεμένη αστυνομική ιστορία εμπνευσμένη από την κλασική αστυνομική λογοτεχνία του Λος Άντζελες. Η ταινία δεν είχε μεγάλη επιτυχία όταν κυκλοφόρησε, αλλά εξελίχθηκε σε καλτ κλασικό με φεστιβάλ θαυμαστών και ατάκες που επαναλαμβάνονται ασταμάτητα. Το 2014 εντάχθηκε στο National Film Registry της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, που διασώζει ταινίες που θεωρούνται πολιτιστικά, ιστορικά ή αισθητικά σημαντικές.

3. Half Baked (1998): ενέργεια κωμωδίας σκετς

Σε σκηνοθεσία Tamra Davis και σενάριο του Dave Chappelle και του Neal Brennan, το Half Baked ακολουθεί μια παρέα συγκατοίκων που σκαρφίζονται ένα γελοίο σχέδιο για να βγάλουν έναν φίλο τους από τη φυλακή με εγγύηση. Θυμούνται όλοι με αγάπη ως κλασικό της stoner κωμωδίας του τέλους της δεκαετίας του 1990.

4. Pineapple Express (2008): το υβρίδιο κωμωδίας δράσης

Σε σκηνοθεσία David Gordon Green και σενάριο του Seth Rogen και του Evan Goldberg, το Pineapple Express ανακατεύει μια φιλική stoner κωμωδία με κανονική ταινία δράσης. Η καταχώριση του BFI για το Pineapple Express επιβεβαιώνει την αμερικανική κυκλοφορία του 2008. Ο Seth Rogen και ο James Franco υποδύονται έναν επιδότη δικαστικών εγγράφων και τον ντίλερ του, που το σκάνε αφού γίνονται μάρτυρες ενός εγκλήματος. Η ταινία έχει το ίδιο όνομα με μια γνωστή ποικιλία κάνναβης, για την οποία μπορείς να διαβάσεις στο προφίλ της ποικιλίας Pineapple Express.

Κρυμμένα διαμάντια: υποτιμημένες ταινίες που αξίζουν μια ματιά

1. Smiley Face (2007): γυναίκα πρωταγωνίστρια σε ένα ανδρικό είδος

Σε σκηνοθεσία Gregg Araki, το Smiley Face έχει πρωταγωνίστρια την Anna Faris ως Jane, μια επίδοξη ηθοποιό που τρώει μια φουρνιά cupcakes χωρίς να καταλάβει τι έχουν μέσα και μετά πρέπει να βγάλει μια πολύ μεγάλη μέρα. Απέτυχε όταν κυκλοφόρησε, αλλά από τότε έχει βρει θαυμαστές, εν μέρει επειδή είναι μία από τις λίγες stoner κωμωδίες με επίκεντρο μια γυναίκα.

2. Harold & Kumar Go to White Castle (2004): μια απλή αποστολή

Σε σκηνοθεσία Danny Leiner, αυτή η κωμωδία ακολουθεί δύο φίλους, που υποδύονται ο John Cho και ο Kal Penn, σε μια νυχτερινή αποστολή για μπέργκερ. Πέρα από τα αστεία, ξεχώρισε επειδή έβαλε δύο Ασιατοαμερικανούς πρωταγωνιστές στο κέντρο μιας mainstream κωμωδίας. Ένα σίκουελ, το Harold & Kumar Escape from Guantanamo Bay, ακολούθησε το 2008.

Θρυλικές ατάκες και η μετέπειτα ζωή τους

1. The Big Lebowski: «The Dude abides»

Η φράση, που ακούγεται κοντά στο τέλος της ταινίας, συνοψίζει την ήρεμη, χαλαρή στάση του Dude. Έγινε σύνθημα για τους θαυμαστές και έδωσε μάλιστα το όνομά της σε μια χαλαρή φιλοσοφία θαυμαστών.

2. Friday: «Bye, Felicia»

Η περιφρονητική ατάκα του Ice Cube προς έναν δευτερεύοντα χαρακτήρα έγινε αργότερα μια πολύ διαδεδομένη φράση στο ίντερνετ για να ξαποστέλνεις κάποιον, πολύ αφότου οι περισσότεροι είχαν ξεχάσει από πού προήλθε.

Η πραγματικότητα συναντά τη μεγάλη οθόνη: αληθινές ιστορίες

1. Mr. Nice (2010): ο τζέντλεμαν λαθρέμπορος

Σε σκηνοθεσία Bernard Rose, το Mr. Nice έχει πρωταγωνιστή τον Rhys Ifans ως Howard Marks, έναν Ουαλό απόφοιτο της Οξφόρδης που έγινε ένας από τους πιο γνωστούς λαθρεμπόρους κάνναβης των δεκαετιών του 1970 και του 1980. Η ταινία βασίζεται στην ομότιτλη αυτοβιογραφία του Marks. Είναι μία από τις λίγες ευρωπαϊκές συμμετοχές σε ένα είδος που κυριαρχείται από αμερικανικές κωμωδίες.

2. Super High Me (2007): το stoner ντοκιμαντέρ

Σε σκηνοθεσία Michael Blieden, αυτό το ντοκιμαντέρ ακολουθεί τον κωμικό Doug Benson καθώς παρωδεί το ντοκιμαντέρ για το fast food Super Size Me, αρχικά απέχοντας από την κάνναβη και μετά χρησιμοποιώντας την καθημερινά. Είναι κωμωδία και όχι επιστημονικό πείραμα, οπότε τα αποτελέσματά του δεν πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά.

Η εξέλιξη του είδους: από το slapstick στον κοινωνικό σχολιασμό

Η δεκαετία του 2000: σάτιρα και φιλικές κωμωδίες

Ταινίες όπως το Harold & Kumar Escape from Guantanamo Bay (2008), σε σκηνοθεσία Jon Hurwitz και Hayden Schlossberg, χρησιμοποίησαν παράλογες καταστάσεις για να σατιρίσουν τη φυλετική στοχοποίηση και την παράνοια μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Η δεκαετία του 2010: mainstream και meta χιούμορ

• This Is the End (2013): σε σκηνοθεσία Seth Rogen και Evan Goldberg, με ηθοποιούς που υποδύονται υπερβολικές εκδοχές του εαυτού τους κατά την αποκάλυψη.
• Inherent Vice (2014): η μεταφορά του Paul Thomas Anderson του μυθιστορήματος του Thomas Pynchon, με τον Joaquin Phoenix ως Doc Sportello, έναν θολωμένο ιδιωτικό ντετέκτιβ στο Λος Άντζελες του 1970.
• The Beach Bum (2019): η ταινία του Harmony Korine με πρωταγωνιστή τον Matthew McConaughey ως Moondog, έναν ελεύθερο ποιητή στη Φλόριντα.

Πολιτιστική κληρονομιά: από το περιθώριο στον κανόνα

Η stoner κουλτούρα στην τηλεόραση

• Weeds (2005 έως 2012): η Mary-Louise Parker υποδύεται τη Nancy Botwin, μια χήρα των προαστίων που αρχίζει να πουλά κάνναβη για να συντηρήσει την οικογένειά της.
• Disjointed (2017): μια κωμική σειρά με την Kathy Bates ως ιδιοκτήτρια ενός καταστήματος κάνναβης στο Λος Άντζελες.

Νόμοι που αλλάζουν, ιστορίες που αλλάζουν

Καθώς οι κανόνες για την κάνναβη έχουν αλλάξει σε μέρη της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης, έχουν αλλάξει και οι ιστορίες στην οθόνη. Οι παλαιότερες ταινίες αντιμετώπιζαν την κάνναβη ως κάτι κρυφό και παράνομο, ενώ οι νεότερες τη δείχνουν όλο και περισσότερο ως μέρος της καθημερινής ζωής. Το κλασικό στερεότυπο του stoner έχει επίσης παλιώσει, ένα θέμα που εξετάζουμε στο άρθρο μας για τα τυπικά χαρακτηριστικά του stoner και τα στερεότυπα της ποπ κουλτούρας.

Το μέλλον του stoner σινεμά

Οι πλατφόρμες streaming έχουν κάνει ξανά εύκολο να βρεις παλαιότερους καλτ τίτλους, και νέες κωμωδίες και σειρές συνεχίζουν να ξαναδουλεύουν τη συνταγή. Όποια μορφή κι αν πάρει στη συνέχεια το είδος, η βασική του γοητεία δύσκολα θα αλλάξει: φίλοι, κακές αποφάσεις και ένα χαλαρό χιούμορ.

Συμπέρασμα: γιατί αντέχει το stoner σινεμά

Από τον ηθικό πανικό του Reefer Madness μέχρι την τιμή της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου στο The Big Lebowski, οι stoner ταινίες καταγράφουν μια μακρά αλλαγή στον τρόπο που βλέπουμε την κάνναβη. Σπάνια είναι υψηλή τέχνη, αλλά συχνά είναι ειλικρινείς για τη φιλία, τη βαρεμάρα και την ανάγκη να χαλαρώσεις τους ρυθμούς. Αν σχεδιάζεις βραδιά ταινιών, η λίστα μας με δημιουργικά και αισθητηριακά πράγματα να κάνεις όταν είσαι high έχει περισσότερες ιδέες, και ο οδηγός μας για το πώς νιώθεις όταν είσαι high εξηγεί τις επιδράσεις που αυτές οι ταινίες λατρεύουν να υπερβάλλουν. Όπου κι αν βρίσκεσαι, τήρησε τους τοπικούς νόμους και μην οδηγείς ποτέ μετά τη χρήση κάνναβης.

Συχνές ερωτήσεις: λιγότερο γνωστά και περίεργα στοιχεία

Ε: Ποια θεωρείται η πρώτη stoner ταινία; Α: Δεν υπάρχει επίσημη απάντηση, αλλά το Up in Smoke (1978) θεωρείται συνήθως η πρώτη αληθινή stoner κωμωδία. Παλαιότερες ταινίες όπως το Reefer Madness (1936) γυρίστηκαν ως προειδοποιήσεις και έγιναν αγαπημένες κωμωδίες μόνο αργότερα.

Ε: Έχει αναγνωριστεί επίσημα κάποια stoner ταινία ως πολιτιστικά σημαντική; Α: Ναι. Το The Big Lebowski (1998) εντάχθηκε στο National Film Registry των ΗΠΑ το 2014.

Ε: Υπάρχουν stoner ταινίες εκτός ΗΠΑ; Α: Οι περισσότεροι διάσημοι τίτλοι είναι αμερικανικοί, αλλά υπάρχουν εξαιρέσεις, όπως το Mr. Nice (2010), μια βρετανική ταινία για τον Ουαλό λαθρέμπορο Howard Marks.

Πηγές

1. BFI Player's April 2026 line-up, British Film Institute
2. Up in Smoke (1978), British Film Institute
3. Dazed and Confused (1993), British Film Institute
4. The Big Lebowski Abides, Library of Congress
5. Pineapple Express (2008), British Film Institute